Chiếc chìa khoá két và một câu dặn
Ngày trao chìa khoá két cho con gái, ông Kiên chỉ dặn đúng một câu: “Giữ cho được chữ tín.” Với người làm nghề cầm đồ, chữ tín không nằm ở lời hứa. Nó nằm ở những con số khách nhìn thấy mỗi lần đến chuộc đồ. Vì thế, điều đầu tiên ông dạy Thảo không phải là soi vàng mà là cách tính lãi cầm đồ sao cho minh bạch, để khách hỏi lúc nào cũng giải thích được.
Thảo học kế toán, giỏi con số, nhưng chưa từng tự tay định giá một món đồ nào. Ông cho con đứng cạnh quầy suốt ba tháng để nhìn ông tiếp khách, hỏi han và ghi chép. Chuyện của hai bố con là ví dụ gần gũi cho bất kỳ chủ tiệm nào muốn chuẩn hoá cách làm việc trước khi giao tiệm cho người khác.
Cách tính lãi cầm đồ minh bạch: ba điều phải thống nhất từ đầu
Mỗi tiệm có thể tính theo cách riêng. Nhưng muốn khách không thắc mắc thì ba điều sau phải rõ ngay khi lập hợp đồng:
- Số tiền gốc khách thực nhận và món đồ cầm cố đi kèm.
- Đơn vị tính lãi: theo ngày, theo tuần hay theo tháng, và mức lãi hai bên đã thoả thuận, nằm trong giới hạn pháp luật cho phép.
- Cách đếm ngày: ngày nhận tiền có tính hay không, chuộc sớm thì tính thế nào, trả bớt gốc giữa chừng thì tiền lãi thay đổi ra sao.
Ông Kiên bảo Thảo rằng khách cãi nhau với tiệm hầu như không phải vì lãi cao hay thấp. Họ cãi vì lúc cầm hiểu một kiểu, đến lúc chuộc lại bị tính theo kiểu khác. Ghi rõ ba điều này vào hợp đồng là cách giữ chữ tín đơn giản nhất.
Ví dụ thực tế: tính lãi theo ngày và khi khách trả bớt gốc
Để dễ hình dung, dưới đây là một ví dụ với con số minh hoạ, không phải mức lãi khuyến nghị.
Giả sử khách cầm một chiếc xe máy, nhận 10 triệu đồng, lãi thoả thuận 3.000 đồng cho mỗi triệu mỗi ngày.
- Khách chuộc sau 20 ngày: lãi = 10 triệu × 3.000 đồng × 20 ngày = 600.000 đồng. Khách trả tổng cộng 10.600.000 đồng.
- Khách trả bớt 4 triệu gốc vào ngày thứ 10 rồi chuộc vào ngày thứ 20: 10 ngày đầu tính trên 10 triệu là 300.000 đồng, 10 ngày sau tính trên 6 triệu còn lại là 180.000 đồng. Tổng lãi là 480.000 đồng.
Ví dụ thứ hai chính là chỗ dễ sai nhất khi tính tay. Nếu người lập phiếu quên ghi lần trả bớt gốc, khách sẽ bị tính lãi trên 10 triệu cho cả 20 ngày và mất lòng tin ngay lập tức. Thảo nhận ra điều này sau vài tuần đứng quầy. Đó cũng là lúc cô hiểu vì sao bố coi cách tính lãi cầm đồ là chuyện chữ tín chứ không chỉ là một phép nhân.
Truyền nghề từng bước: phân quyền thay vì giao hết một lần
Ông Kiên không trao toàn quyền cho con ngay. Trên phần mềm quản lý cầm đồ của tiệm, ông phân quyền cho Thảo theo từng nấc:
- Giai đoạn đầu: chỉ xem hợp đồng và đối chiếu tiền lãi với cách ông giải thích cho khách.
- Giai đoạn tiếp theo: được ghi nhận khách đóng lãi, trả bớt gốc, chuộc đồ.
- Khi đã quen việc: tự lập hợp đồng mới và tự định giá những món đồ quen thuộc.
Cách làm này có hai cái lợi. Người mới được học trên dữ liệu thật mà không sợ làm sai hợp đồng của khách. Còn người chủ biết chính xác con mình đã làm được đến đâu, thay vì giao hết rồi ngồi lo.
Song song đó, ông gói cả đời làm nghề vào bốn lời dặn cho con gái, có thể tóm lại thế này: định giá thật thà, nói rõ lãi ngay từ đầu, nhắc hạn trước khi đến hạn, và đối xử với khách quen như người nhà.
Khi người trẻ dạy lại người đi trước: báo cáo tách bạch
Truyền nghề không chỉ đi một chiều. Đáp lại những năm kinh nghiệm của bố, Thảo chỉ ông cách xem báo cáo chi tiết, nơi tiền cho vay và tiền lãi được tách thành từng mảng rõ ràng. Trước đây ông Kiên nắm tiệm bằng trí nhớ và cuốn sổ tay. Giờ ông chỉ cần nhìn một màn hình là biết tiền đang nằm ở đâu.
Trong việc quản lý cầm đồ hằng ngày, tách bạch như vậy giúp trả lời những câu hỏi rất thực tế:
- Tổng tiền gốc đang cho vay là bao nhiêu và nằm ở những hợp đồng nào.
- Tiền lãi đã thu trong kỳ là bao nhiêu, tách riêng khỏi tiền gốc khách trả lại.
- Hợp đồng nào sắp đến hạn, hợp đồng nào đã quá hạn và cần liên hệ khách.
Khi lãi và gốc lẫn vào nhau, chủ tiệm dễ tưởng mình lời nhiều hơn thực tế. Khi hai khoản được tách bạch, mọi quyết định đều dựa trên con số thật.
Một năm sau: chữ tín đi tiếp qua một thế hệ
Một năm sau, khách quen gọi Thảo là cô chủ, còn ông Kiên thảnh thơi ngồi pha trà. Khách ở lại không phải vì tiệm đổi chủ mà vì mọi thứ vẫn như cũ: lãi tính đúng như đã nói, hạn được nhắc trước, phiếu chuộc rõ ràng từng đồng.
Nếu bạn cũng đang chuẩn bị giao tiệm cho con hay cho nhân viên, hãy bắt đầu bằng việc thống nhất cách tính lãi cầm đồ và ghi rõ vào hợp đồng, sau đó phân quyền từng bước. Truyền nghề là truyền cả cách sống, và chữ tín chỉ đi tiếp được khi những con số luôn minh bạch.
Sổ Cầm Đồ được làm ra cho đúng những việc như vậy: lập hợp đồng, tính lãi, nhắc hạn, theo dõi thu chi và phân quyền cho người phụ quầy, với dữ liệu lưu ngay trên máy của tiệm. Đó là một phần mềm cầm đồ gọn nhẹ, để người đi trước yên tâm trao chìa khoá và người đi sau tự tin đứng quầy.
