Kho đầy đồ chưa chắc là tiệm khỏe
Khi nhìn vào một kho chật kín hàng, nhiều chủ tiệm có cảm giác an tâm: vốn đã được chuyển thành tài sản, có đồ làm đảm bảo cho từng khoản vay. Cảm giác này đúng một nửa. Số lượng món đồ cho biết tiệm đang cho vay nhiều, nhưng không cho biết tiệm chịu được biến động tốt đến đâu.
Hãy hình dung một tiệm mà gần như toàn bộ hàng nhận cầm thuộc cùng một kiểu tài sản. Khi giá của kiểu tài sản đó đi xuống, hoặc khi việc bán lại chậm hẳn, cả kho cùng gặp vấn đề một lúc. Kho vẫn đầy, nhưng vốn bị kẹt. Đó là lý do cơ cấu tài sản nói lên nhiều điều hơn khối lượng hàng.
Mỗi nhóm tài sản có một nhịp riêng
Không có hai nhóm hàng nào mất giá và bán lại giống hệt nhau. Có nhóm giữ giá tương đối ổn định, có nhóm lỗi thời nhanh. Có nhóm tìm được người mua trong thời gian ngắn, có nhóm phải chờ đúng khách. Vì vậy, khi đánh giá rủi ro của tiệm, câu hỏi nên đặt ra không chỉ là đang giữ bao nhiêu hàng, mà là đang giữ những loại hàng nào và mỗi loại chiếm bao nhiêu vốn.
Hai yếu tố cần theo dõi cho từng nhóm:
- Tốc độ mất giá: món đồ giữ được giá trị trong thời gian cầm hay giảm dần theo thời gian.
- Khả năng bán lại: khi khách không chuộc, tiệm mất bao lâu để thu hồi vốn.
Hai yếu tố này khác nhau giữa các nhóm, và chính sự khác biệt đó là cơ sở để thiết kế danh mục.
Bốn nhóm của một danh mục cân đối
Một danh mục cân đối thường được chia thành bốn nhóm:
- Vàng bạc.
- Xe cộ.
- Đồ điện tử.
- Giấy tờ giá trị.
Việc chia nhóm có ích ở chỗ nó buộc tiệm nhìn tài sản theo từng nhịp riêng thay vì gộp chung thành một khối hàng. Điều quan trọng là mỗi món phải vào đúng nhóm ngay từ lúc nhận cầm. Nếu phân loại lộn xộn từ đầu, các con số tổng hợp về sau sẽ không còn phản ánh đúng thực tế, và bạn sẽ khó biết nhóm nào đang chiếm bao nhiêu vốn.
An toàn hay biên dày: bài toán đánh đổi
Giữa các nhóm hàng có một sự đánh đổi quen thuộc. Nhóm dễ bán lại thường an toàn hơn vì tiệm thu hồi vốn nhanh khi cần, nhưng đổi lại biên lợi nhuận mỏng. Nhóm khó bán lại có thể cho biên dày hơn, nhưng vốn bị giữ lâu và tiệm phải chấp nhận chờ.
Không có lựa chọn nào đúng tuyệt đối. Dồn hết vào nhóm an toàn thì tiệm ổn định nhưng lãi khiêm tốn. Dồn hết vào nhóm biên dày thì lãi hấp dẫn nhưng dòng vốn dễ nghẹn khi hàng chậm bán. Danh mục cân đối giúp tiệm giữ được cả hai: một phần vốn quay vòng nhanh để đảm bảo thanh khoản, một phần vốn nằm ở nhóm cho biên tốt hơn.
Đọc báo cáo để biết nhóm nào đang gánh tiệm
Có danh mục rồi, bước tiếp theo là nhìn vào số liệu. Điều cần xem là tiền cho vay và tiền lãi của từng mảng, tách riêng thay vì cộng chung. Khi hai con số này được đặt cạnh nhau theo nhóm, bạn thấy ngay nhóm nào đang chiếm nhiều vốn mà mang về ít lãi, và nhóm nào đang gánh phần lớn thu nhập của tiệm.
Trong Sổ Cầm Đồ, bạn tự cấu hình danh mục hàng hoá nhận cầm, còn báo cáo chi tiết tách tiền cho vay và tiền lãi theo từng mảng. Nhờ đó việc so sánh không cần ghi chép tay hay tính lại cuối tháng.
Quy trình rà soát mỗi quý
Để danh mục không chỉ là ý tưởng, hãy biến nó thành một thói quen định kỳ. Mỗi quý, bạn có thể làm theo các bước sau:
- Lấy tỷ trọng vốn của từng nhóm trong tổng vốn đang cho vay.
- Lấy phần tiền lãi mà từng nhóm mang về trong quý.
- So hai con số: nhóm chiếm nhiều vốn nhưng lãi thấp cần được xem lại, nhóm lãi tốt so với vốn bỏ ra có thể cân nhắc mở rộng.
- Chỉ sau khi so sánh xong mới quyết định tăng hay giảm hạn mức cho từng nhóm.
Thứ tự này quan trọng. Điều chỉnh hạn mức theo cảm tính hoặc theo nhóm hàng đang bán chạy trong tuần dễ khiến tiệm lệch dần về một phía. Quyết định dựa trên số liệu theo quý cho bạn một nhịp đều đặn và đủ dài để nhìn ra xu hướng.
Thiết kế có chủ đích để chịu được biến động
Một danh mục thiết kế có chủ đích giúp tiệm chịu được biến động mà không phải đánh cược vào một loại hàng. Khi một nhóm gặp khó, các nhóm còn lại vẫn giữ nhịp quay vòng vốn. Bạn không cần dự đoán chính xác loại hàng nào sẽ lên hay xuống, chỉ cần bảo đảm không có nhóm nào đủ lớn để kéo cả tiệm đi theo.
Nếu bạn đang quản lý tiệm bằng Sổ Cầm Đồ, hãy thử cấu hình danh mục hàng hoá và xem báo cáo theo từng mảng trong quý này. Dữ liệu lưu ngay trên máy của bạn, và những con số về vốn với lãi sẽ giúp bạn quyết định hạn mức một cách có căn cứ hơn.
